1 Aug 2016










    Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti.



    “Azərbaycan dilində səxs adlarının izahlı lüğəti” adlanan kitaba 6000-ə yaxın ad daxil edilib. Kitabda adların izahı ilə yanaşı, onların düzgün yazılış formaları da göstərlib.

    Qeyd edək ki, kitaba İlig, Fərəculla, Fəsaləddin, İlgiz, İlkağa, İlkər, İlkinər, İlvin, İlkün, İlnamə kimi az rast gəlinən maraqlı adlar da daxil edilib və onların izahı da verilib.
    Trend həmin adların bir hissəsini təqdim edir:
    FƏRASƏT – “Dərhal anlama, başa düşmə, dərk etmə, qavrama bacarığı, zehnin itiliyi; ayıqlığı” deməkdir.
    FƏRDA – “Sabah, ertəsi gün; gələcək” deməkdir.
    FƏRDALI – Tək Əli; vahid Alı.
    FƏRƏC – Müəyyən sıxıntıdan, intizardan, nigaranlıqdan sonra gələn sevinc, şadlıq; təsəlli; əyləncə deməkdir.
    FƏRƏCULLA – Ərəbcə "fərəc" və "Allah" sözlərindən düzəlib. “Allahın sevinci, şadlığı; tanrının təsəllisi, təskinliyi” deməkdir.
    FƏRHAD – Anlayan, başa düşən; zehinli; dərrakəli; igid, qəhrəman deməkdir. Şərq xalqlarında qəhrəman sənətkar obrazıdır.
    FƏRHAN – “Şən, şad, sevincək” deməkdir.
    FƏRHƏNG – “Elm, məlumat; maarif, mədəniyyət” deməkdir.
    FƏRHUN – “Sevinc, fərəh, şadlıq, uğurlu, bəxtiyar, xoşbəxt” deməkdir.
    FƏRİD – “Tək, misilsiz, nadir, yeganə; tayı-bərabəri olmayan” deməkdir.
    FƏRİDƏDDİN – Ərəbcə “fərid + əd + din” sözlərindən düzəlib. “Dinin ən yaxşı nümayəndəsi, dinin misilsiz təmsilçisi” deməkdir.
    FƏRİZ – Ərəb dilindəki “fərz” sözündəndir. “Dinə görə yerinə yetirilməsi vacib olan iş; vərəsələrdən hər birinə düşən miras; pay” deməkdir.
    FƏRMAN – “Əmr, buyuruq, göstəriş; hökm, qərar” deməkdir.
    FƏRRUX – “Xoşbəxt, mübariz, uğurlu, bəxtiyar” deməkdir.
    FƏRZƏDDİN – “Dinin gümanı, dinin lazım bildiyi” deməkdir.
    FƏRZƏLİ – Ərəbcə “fərz” və “Əli” sözlərindən düzəlib. “Əlinin hökmü, əmri; Əlinin gümanı, təxmini” deməkdir.
    FƏRZAN – “Alim, bilici; elmli; başqalarından fərqlənən” deməkdir.
    FƏRZƏND – “Oğul, övlad, uşaq, oddan doğulan” deməkdir.
    FƏRZİ – “Sanma, hesab etmə; ehtimal olunan” deməkdir.
    FƏRZİN – Bəxt, tale.
    FƏRZULLA – Ərəbcə "fərz" və "Allah" sözlərindən düzəlib. “Allahın gümanı, tanrının hesab etdiyi” deməkdir.
    FƏSALƏDDİN – Ərəbcə "fəsal + əd + din" sözlərindən düzəlib. “Dinin hökmü, qərarı; dinin təfsilatı, hərtərəfli izahı” deməkdir.
    FƏTƏLİ – Ərəbcə “fəth” və+ “Əli” sözlərindən əmələ gəlib. “Əlinin zəfəri, qələbəsi” deməkdir.
    İLGİZ – İlk iz, ilk yol.
    İLĞIM – Quru düzlərdə, səhralarda buxarın yerə yığılıb uzaqdan su mənbəyi kimi görünməsi.
    İLHAM – Təb, bir şeydən təsirlənib ruhlanma, yüksək ruh coşqunluğu deməkdir.
    İLHAMƏDDİN – "Dinin ilhamı, dinin coşması".
    İLHAMƏLİ – "Əli ilhamı", "Əli coşqunluğu".
    İLHAMİ – İlhamla bağlı, ilhama aid olan.
    İLHÜSEYN – "İlin-elin Hüseyni, yurdun Hüseyni".
    İLXAS – İlin (ölkənin, dövlətin) xüsusi, əlahiddə şəxsi.
    İLİG – Şahzadə, hökmdar övladı.
    İLKAĞA – İlk ağa, birinci ağa; ailənin ilk oğlu.
    İLKƏR – İlk ər, birinci oğul, ilk igid.
    İLKİN – Birinci, ilk dəfə deməkdir. Antroponim kimi “ilk övlad, birinci övlad” mənasını bildirir.
    İLKİNƏR – İlk ər, birinci ər; ilk qəhrəman.
    İLKİZ – İlk iz, ilk yol, ilk cığır; ilkin; ilk övlad.
    İLKNUR – İlk işıq, nur: birinci uşaq, övlad.
    İLKÜN – İlk səda, ilk səs, ilk övlad.
    İLQAR – Əhd, vəfa, vəd, söz vermə.
    İLMAN – İl-el adamı, elə yaxın olan.
    İLNAMƏ – İlin (ölkənin, elin, vilayətin) məktubu; ilin kitabı.
    İLNAR – Elin odu, ölkənin, yurdun odu.
    İLNUR – Elin nuru, ölkənin, yurdun nuru.
    İLTİFAT – Mehribanlıq, lütfkarlıq, xeyirxahlıq, mərhəmət, hüsn-rəğbət.
    İLTİMAS – Xahiş, rica, yalvarış, dilək.
    İLTİZAM – Borc, vəzifə, məsuliyyət.
    İLVİN – İlin, elin nüfuzlu, hörmətli, etibarlı dostu.
    İLYAR – Elin, ilin dostu, sevimlisi; elin sevimlisi.
    İLYAS – Həmişəcavan, həmişəyaşıl; Allahın gücü və qüdrəti.
    İLZƏR – İlin (elin, ölkənin, vilayətin) zəri, sərvəti.
    İMAD – Dirək, dayaq, sütun.
    İMADƏDDİN – Dinin dirəyi, dinin sütunu; dinin dayağı.
    İMAM – Qabaqda gedən, lider, dini işlərə baxan ruhani; məzhəb və təriqət başçısı.
    İMAMƏDDİN – Dinin imamı, dinin başçısı.

    Category: articles

    22 Jul 2016

    Xalid Hüseyninin "Min möhtəşəm günəş" kitabını yüklə.

    Min möhtəşəm günəş (ing. A Thousand Splendid Suns) — əfqan əsilli ABŞ yazıçısı Xalid Hüseyninin 2007-ci ildə çapdan çıxmış ikinci romanı.

    Hara gedirsiniz gedin, vətəniniz arxanizca gəlir. Artiq siz orada yaşamasanız da o içinizdə yaşayar. Əfqanıstanın Xalid Hüseynidə yaşadığı kimi... Kiçik yaşda evləndirilən qizlar, uçağı olmayan qadınlar, ataya ya da uşaqliq dostlarına bəslədikləri keçmidə qalmış sevgilər....

    Xalid Hüseyni. "Min möhtəşəm Günəş"... Hara gedirsiniz gedin, vətəniniz arxanizca gəlir. Artiq siz orada yaşamasanız da o içinizdə yaşayar. Əfqanıstanın Xalid Hüseyni...

    Roman Əfqanıstanı darmadağın edən müharibənin qurbanı olmuş iki əfqan qadınının həyatından bəhs edir: əfqanlı zəngin birisinin nikahdan kənar qızı, uşaqlıqdan ailə sevgisindən məhrum olmuş Məryəm və mehriban ailənin sevimli qızı, maraqlı və rəngarəng həyat arzusunda olan Leyla.

    Onların arasında ümumi heç nə yoxdur, ayrı-ayrı dünyalarda yaşayırlar, amma müharibə onların həyat yolunu birləşdirir. Özləri də bilmir onlar kimdir – rəqib, rəfiqə, yoxsa bacı. Təklikdə orta əsr desportizminə, amansızlığa qarşı dura bilməyəcəklərini başa düşüb birlikdə mübarizə aparırlar, ağır sınaqlardan keçirlər.

    “Min möhtəşəm günəş” güclü, dramatik, lirik romandır – oxucu qəlbini riqqətə gətirən ağrısı, sevinci ilə, nəcib məqsədi, sonsuz lütfü ilə.

    Azərbaycan dilinə tərcümə edən: Orxan Əmrullayev
    Category: articles

    6 Jun 2016

    Məhəmməd Əsəd bəyin "Şərqdə neft və qan" kitabını yüklə.

    Məhəmməd Əsəd bəy və ya Lev Nussimbaum – Azərbaycanlı mühacir jurnalist və yazıçısı. O, Kiyevdə qatarda dünyaya gəlmiş, lakin 14 yaşınadək, 1920-ci ildə bolşeviklərdən qaçmazdan əvvəl uşaqlığını Bakıda keçirmişdi. O, Qafqaz, Rusiya İmperiyası, Bolşevik İnqilabının yenicə kəşf etdiyi neft və islam haqqında yazmaqla Avropa ədəbi dünyasında özünə taxça yaratmışdı. Bu mövzular Qərb sakinlərinə çox az tanış idi. O, əsərlərini alman dilində Əsəd Bəy adı altında yazırdı.

    Mövzuya yaxından bələd olan tarixçilər və ədəbi tənqidçilər Əsəd Bəyi etibarlı mənbə kimi nüfuzdan saldılar. Bu gün Əsəd Bəyin yazmaq üçün seçdiyi mövzuların hələ də kritik olmasına baxmayaraq, tarixçilər bu təxəllüs altında nəşr olunmuş kitabları etibarsız hesab edir və nadir hallarda ona istinad edirlər. Bundan başqa Əsəd Bəyin ədəbi məhsuldar olması və sonralar məşhur olan əlyazmaları saxtalaşdıraraq onları öz adı altında satışa buraxması və broker kimi fəaliyyət göstərməsi bu kitabların müəllifliyini sual altına qoyurdu. O çox məhsuldar olduğuna görə, ədəbi agenti Verner Şendell ona sürətini azaltması və kitablar arasında fasilə verməsi üçün xəbərdarlıq etmişdi. Məhz həmin ildə polyak dilində iki romandan savayı, alman dilində heç bir kitab nəşr edilməmişdi.

    Yaradıcılığı

    Nussimbaumun etnik mənsubiyyətinin yəhudi olmasına baxmayaraq, o elə bir monarxist və anti-sosialist siyasəti yürütmüşdü ki, mənşəyinin aşkar olunmasından əvvəl nasist təbliğat nazirliyi onun əsərlərini "Alman xatirəsi üçün ən üstün kitablar" siyahısına daxil etmişdi. Onun adına yazılmış əsərlər arasında Lenin, Stalin, II Nikolay, Məhəmməd peyğəmbər və Rza şah haqqında tərcümeyi-hallar mövcuddur. Ehtimallara görə, bütün bu "tərcümeyi-hallar" 1932-1936-cı illər arasında yazılmışdır. Bir dəfə Nussimbaumdan Benito Mussolini haqqında rəsmi tərcümeyi-hal yazması tələb olunmuşdu. Əsəd Bəyin əsərləri və onun bioqrafiya olduğunu iddia etdiyi əsərləri tarixçilər və ədəbi tənqidçilər tərəfindən ifşa edilmişdir və bu əsərlərin etibarsız olduğunu göstərmək üçün yazılan yazılar istisna olmaqla onlara nadir hallarda istinad edilir.

    "Əsəd Bəy" təxəllüsü altında nəşr edilən kitablar

    • Şərqdə neft və qan (1929; İngiltərədə Aran Press nəşriyyatının təkrar nəşri, 1997; Almaniyada Maurerin təkrar nəşri, 2008, ISBN 978-3-929345-36-0)
    • Qafqazın on iki sirri (1930; Almaniyada Maurerin təkrar nəşri, 2008, ISBN 978-3-929345-37-7)
    • Stalin: Fanatikin karyerası (1931)
    • Qafqaz (1932), yalnız almanca, Der Kaukasus.
    • Məhəmməd Peyğəmbər (1932)
    • Ağ Rusiya: vətənsiz xalq (1932)
    • OGPU: Dünyaya qarşı təxribat (1932)
    • Maye qızıl (1933).
    • Rusiya yol ayrıcında (1933).
    • Sevgi və neft (1934), yalnız polyakca.
    • Manuela (1934), yalnız polyakca.
    • II Nikolay: Bənövşəyi dustaq (1935; Almaniyada Maurerin təkrar nəşri, 2001, ISBN 978-3-929345-57-5)
    • Lenin (1935), yalnız italyanca
    • Rza Şah (1936)
    • Allahu Əkbər: İslam dünyasının yüksəlişi və tənəzzülü (1936) (Volfqan von Veysl) Səudiyyə Ərəbistanı kralı İbn Səudun hakimiyyəti haqqında (1936)
    • Bolşevizmin sonu (1936), italyan dilində Giustizia Rossa kimi qələmə alınıb

    Category: articles

    26 May 2016


    Qabriel Qarsiya Markesin "Polkovnikə məktub yoxdur" kitabını yüklə.

    Mənbə: vivo-book.com
    Qabriel Xose de la Konkordiya "Qabo" Qarsiya Markes (isp. Gabriel José de la Concordia «Gabo» García Márquez; 6 mart 1927, Arakataka, Kolumbiya — 17 aprel 2014, Mexiko, Meksika) — Kolumbiyalı yazıçı, jurnalist, siyasi xadim, 1982–ci ildə Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı.

    Həyatı və fəaliyyəti
    Category: articles

    23 May 2016





    Çarlz Bukovskinin "Qadınlar" kitabını yüklə.


    Mənbə: vivo-book.com

    Çarlz Bukovski (əsl adı: Heinrich Karl Bukowski; d. 16 avqust 1920 – ö. 9 mart 1994) — Amerikalı yazıçı və şair.

    Əsərlərində bəzən Henri Çinaski adını da istifadə etmişdir. Həyatının çoxunu ABŞ-ın Los Anceles şəhərində keçirmişdir.

    Əsərlərində ümumiyyətlə cəmiyyət xarici insanları və depressiyasini mövzu götürməsi və alkoqolizmə yaxın bir həyat tərzini izah etməsiylə məşhurdur. Bunun səbəbi olaraq özünün bu həyatı yaşaması göstərilə bilər. Bukovskinin yazılarında öz həyatını yazıb yazmadığı müzakirə mövzusu olmuşdur pərəstişkarlarının bir qisimi bunları hazırladığını, əksəriyyəti isə yaşamadan bu tip fantastikaları etməsinin mümkün olmayacağını və o xarakterdə bir insanın bu həyatı yasamaginin onsuz da təbii olduğu fikirini müdafiə etməkdədir.

    "Qadınlar" haqqında romanı
    Category: articles

    6 Mar 2016

    Andrey Platonovun "Seçilmiş əsərləri" kitabını yüklə.

    Andrey Platonov (əsl adı rus dilində: Андре́й Плато́нович Климе́нтов; 28 avqust 1899, Voronej, Rusiya imperiyası — 5 yanvar 1951, Moskva, SSRİ) — rus sovet yazıçısı, dramaturqu.

    Andrey Platonov 1899-cu ildə Voronejin Yamskaya qəsəbəsində dünyaya gəlib. Çoxuşaqlı ailənin böyük oğlu olduğundan hələ yeniyetməlik çağlarından ən ağır işlərdə çalışıb. Atasına kömək olub. Çox yerlərdə, çox sahibkarlara qulluq edib. Odur ki, yazılarında "intiligent" obrazlarına az təsadüf olunur. Onun qəhrəmanları adətən sadə zəhmət adamları, kəndlilər, fəhlələrdi. Və bu insanlar daha çox torpağa bağlılıqları, həyatın bütün qatlarına dərindən bələd olmalarıyla son dərəcə müdrik, ağıllı, tədbirli, deməli, həm də əsil ziyalıdırlar. Platonov ayrıca filoloji təhsil almayıb. Sadəcə, yazı-pozuya yaşının erkən çağlarından başlayıb. Onun ötən əsrin 30-cu illər yaradıcılığına bələd olan Lev Qumilyov deyibmiş ki, Platonovda mühəndis ağlı, kəşflərə meyl var və əgər o mühəndis olmasaydı, onda yazıçı Platonov da olmazdı. Qumilyov bununla Platonov nəsrində boy göstərən xarakter bitkinliyinə, hadisələrin, vəziyyətlərin, insan münasibətlərinin sözlə, dialoqlarla ifadəsindəki heyrətamiz riyazi dəqqiliyə işarə vurudu.

    A.Platonov Voronejdəki dəmiryol texnikumunu bitirir, atası ilə bərabər qatar sürücüsü işləyir, sonra elektrik stansiyası tikintişinə rəhbərlik edir. Bax, elə o illərdə də (1917-1918) müntəzəm yazılar yazır, oçerkləri, məqalələri qəzetlərdə çıxır.

    Böyük Vətən Müharibəsi başlayanda onu əsgər aparırlar. 1942-ci ildən davanın sonuna kimi "Krasnaya zvezda" qəzetinin cəbhə müxbiri işləyir. Qəzetin redaktoru Ortenberq xatırlayırdı: 

    "Platonovun cılız fiquru onu görənlərin təsəvvüründə heç də yazıçı obrazı canlandırmırdı. Əsgərlər onunla özlərini çox sərbəst aparır, ürəyindəkiləri ən xırda incəliklərinə qədər açıb tökürdülər ki, bu da Platonova misilsiz material verirdi". A.Platonov rus yazıçıları arasında nəsr dili, üslubiyyət, ricət baxımından ən maraqlı, təkraredilməz sənətkarlardan sayılır. Onun bənzərsiz nəsri uzun illər geniş oxucu dairələrindən gizli saxlanılıb, az təbliğ olunub. Repressiya illərindən güclə yaxasını qurtarsa da, hələ 41-45-ci illər müharibəsində ağır xəstəliyə düçar olmuş, 1951-ci ildə, 52 yaşında dünyasını dəyişmişdir.

    Kitab haqqında

    Kitaba böyük rus yazıçısı Andrey Platonovun müxtəlif illərdə yazdığı hekayələri, dünya nəsrinin incilərindən sayılan “Can” povesti, eləcə də həyat yoldaşı M.Kaşintsevaya Türkmənistandan yazdığı məktublardan və qeyd dəftərçəsindən seçmələr daxil edilmişdir ki, bu əsərlər də oxucuda Platonov yaradıcılığı haqqında aydın təsəvvür yaratmağa imkan verir.

    A.Platonov həyatı və yaradıcılığı ərzində insana hüdudsuz sevgi, yazıçı fikrinin başlıca silahı olan sözə hədsiz ciddi münasibət bəsləmiş, qarşılaşdığı siyasi-ideoloji qadağalar üzündən qəlbində səslənən ilahi melodiyaların çox az qismini sözə və obrazlara çevirə bilmişdir.

    Müasir dünya ədəbiyyatı seriyasına daxil olan və “Şərq-Qərb” Nəşriyyat Evində nəşr olunan bu kitab geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
    Category: articles

    20 Feb 2016

    Qazamat "sanitar"ları

    Rövşən Yerfinin "Qazamat "sanitar"ları" kitabını yüklə.


    Rövşən Yerfi – nasir, 2006-cı ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Penitensiar Xidmətdə işləmiş ilk yazıçı.

    Həyatı

    Rövşən Yerfi 1965-ci ilin aprelin 20-də Quba rayonunun Yerfi kəndində anadan olmuşdur. 1972-1982-ci illərdə orta məktəbi oxumuş, 1982-ci ildən Bakı poçtamtında əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1983-1985-ci illərdə orduda qulluq etmişdir.
    Category: articles
    Frans Kafkanın "Atama məktub" kitabını yüklə.



    Atama məktub Frans Kafka tərəfindən 1919-cu ildə atasına yazılmış, ancaq göndərilməmiş məktubdur. Məktub onun vəfatından sonra Maks Brod tərəfindən çap etdirilmişfir. Məktubun mətni Kafkanın şəxsi həyatına toxunur və bununla onun haqqında psixoanalitik və bioqrafik araşdırmalar üçün əsas sayılır.
    1919-cu ilin yanvarında Kafka Şlesendə (almanca Schelesen) kurortda müalicə olunan zaman Yuliya Voriçek ilə tanış olur və bir neçə ay sonra onunla nişanlanır. Buna Kafkanın atası pis münasibət bəsləyir. Güman edilir ki, bu Kafkanın atasına belə uzun məktub yazmağa məcbur etmişdir. Məktub 10-13 noyabr 1919-cu ildə yazılmışdır. Kafkanın toyu noyabr ayına təyin edilsə də, baş tutmur. Səbəb kimi guya mənzil problemi adlandırılır.
    Yüz səhifə əlyazmasından ibarət olan bu məktubda Kafka atası ilə konflikti yazmaqla çözməyə çalışır. Bu münasibətdəki problemləri o, atası ilə fiziki və mənəvi cəhətdən uyğunsuzluqla əlaqələndirir. Məktubun sonunda o ümid edir ki, bundan sonra onların hər ikisi də müəyyən qədər sakitləşəcək, yaşamaq və ölüm asanlaşacaqdır.

    Məktubun qısa analizi
    Kafkanın atasına yazdığı məktub atası, özü və çüzi şəkildə qeyd edilən anasına toxunan çətin ədəbi dildə yazılmış şikayət və müdafiə mətnidir. Kafka ata-oğul mətnini böyük hüquqi məntiqlə və ədəbi texnika ilə təsvir etmişdir. Bununla o, öz həyanın analzini verməyə çalışır. Əsas mövqedə qorxu və mübarizə durur. Əlbəttə, bu məktub, belə götürüldükdə, heç bir ədəbi əsər sayılmır.

    Məktubda müzakirə olunan mövzular
    Məktubda, ilk növbədə, iki vücudun bir-biri ilə yola gedə bilməməsi təsvir edilmişdir. Herman, Kafkanın atası impulsiv, qəzəbli, savadsız və buna baxmayaraq, cəmiyyətdə müəyyən qədər dirçələ bilən şəxsdir. Oğlu Frans yumşaq, atasının dövləti nəticəsində sərbəst olmayan, qorxaq və öz daxili aləminə qapılmış bir şəxsdir.
    Burada uşağın yüksək savada yiyələnməsi sayəsində adi ailələrdə baş verən konflikt izah olunur. Əgər uşaq bu arada ailədən aralanıb öz həyat yolu ilə gedə bilsəydi, hadsələr belə acınacaqlı olmazdı. Elə bunu oğul istəmir və edə bilmir. O, yetişmiş gənc olduqda belə ailəsinin yanında yaşayır. Bundan başqa o, mənəvi cəhətdən atasından aralana bilmir və bütün həyatını atasına uyğunlaşdırmağa cəhd edir. O, atasına olan məhəbbət-nifrətdən azad ola bilmir. O, atasını həqiqətən sevirdi.
    Onun bacıları ataları ilə müxtəlif şəkildə rəftar edirlər, buna baxmayaraq onların ataları ilə münasibətdə konfliktləri qardaşlarınınkı ilə müqayisə oluna bilməz. Valli anası kimi atasının dediyi ilə otutub durur. Elli çox passiv bir uşaq idi. O dolğun yaşa çatdıqdan sonra Kafka ailəsindən aralanır, öz ailəsini qurur və normal həyat tərzi keçirir. Ottla isə atası ilə münasibətdə daha qəddar mövqe tutsa da, sonra təslim olur. Kafkanın anası uşaqları ilə atası arasında qalmışdır. O, hər şeyi analar kimi insancasına həll etməyə çalışırdı. Onun ailədə baş verən proseslərin (əsasən münaqişələrin) axarına təsiri, demək olar ki, yox idi.
    Bu məktub Kafkanın atasından uzaqlaşmaq üçün atdığı əsas addım sayırdı. Atası ilə olan problemlərə baxmayaraq, Kafka həmişə ona bağlı olmuş və onun rəğbətini qazanmağa çalışmıdır. Məktubdakı yazıda deyilir:"Mənim məktubum sənin haqqındadır, burada mən yalnız sənin qarşında edə bilmədiyim şikayətlərimi verirəm". Məktubda qabaqca və sonra Kafkanın əsərlərində təsvir olunmuş müxtəlif motivlərərə rast gəlinir. Əsasən, "Hökm" hekayəsində oxşar əhvalat, harada ki, böyüklük və narazlılıq hisslərinə malik, özünə inamsız olan oğluna qarşı həmlələr edən və onun nişanlanmasını pisləyən ata obrazı verilir. Məktubda əsas mövzulardan biri də ailə olmuşdur. Məktubda anası haqqında da o, az yazmışdır.
    Category: articles

    10 Jan 2016

    Rəşad Nuri Güntəkinin "Dodaqdan qəlbə" kitabını yüklə.


    Rəşad Nuri Güntəkin — yazıçı, dramaturq.

    1889-cu ildə İstanbulda ordu zabiti Nuri bəy ilə Ərzurum valisi Yavər Paşanın qızı Lütfiyyə xanımın ailəsində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Çanaqqala orta məktəbində alan Güntəkin daha sonra təhsilini İzmirdəki Frerler məktəbində davam etdirir. 1912-ci ildə isə İstanbul Universitetinin Ədəbiyat fakültəsini bitirir.

    Güntəkin 1927-ci ilə qədər Sultanisi, İstanbul Beşiktaş İttihat və Tərəqqi Məktəbi, Fatih Vəqfi Kəbir Məktəbi, Ağşəmsəddin Məktəbi, Fənəryolu Muradı Hamis Məktəbi, Osman Qazi Paşa Məktəbi, Vəfa Sultanisi, İstanbul oğlanlar litseyi, Çamlıca qızlar litseyi, Kabataş oğlanlar litseyi, Qalatasaray Litseyi və Ərənköy qızlar litseyində fransız və türk dillərindən dərs deyir. 1927-ci ildə maarif müfəttişi vəzifəsinə təyin olunur və bu arada Dil Heyəti ilə birgə bəzı çalışmalarda bulunur. 1939-cu ildə Çanaqqaladan Türkiyə Böyük Millət Məclisinə millət vəkili seçilir. 1946-cı ilə qədər millət vəkili olur. 1947-ci ildə Cümhuriyyət Xalq Partiyasının Ankarada çap olunan "Ulus" qəzetinin İstanbul qolu olan "Məmləkət" qəzetini nəşr etdirir. Sonra yenidən müfəttiş kimi çalışır və 1950-ci ildə UNESCOnun Türkiyə təmsilçisi və tələbə müfəttişi olaraq Parisə gedir. 1954-cü ildə isə yaşı səbəbindən bu vəzifədən istefa verməli olur. Bundan sonra bir müddət İstanbul Şəhər Teatrlarının ədəbi şurasında fəaliyyət göstərir.

    Ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulduqdan sonra yazıçı müalicə olunmaq üçün Londona yollanır və orada vəfat edir. R.N.Güntəkin 1956-cı il dekabr ayının 13-də Qaracamaat qəbristanlığında dəfn edilir.

    Yazıçılığı və maarif müfəttişi vəzifəsi Güntəkinə doğma Anadolusunu qarış-qarış gəzmək imkanı verdiyindən ədib Anadolu insanına yaxından bələd ola bilmişdir. Əsərlərində Anadoluda ki yaşamı və toplusal sorunlaru ələ almış insanı insan çevre ilişkisi içində yansıtmıştır. Romanlarında istifadə etdiyi dil və anlatım oldukca aydın, dialoqları isə canlıdır. Yazdığı, tərcümdə etdiyi, kitap halına sala bildiyi və ya dərgi, qəzet səhifələrində, teatr reperturlarında bulunan əsərlərinin sayı yüzə çatır.

    Romanları
    • Çalıquşu (1921)
    • Gizli əl (1924)
    • Damğa (1924)
    • Dodaqdan qəlbə (1924)
    • Axşam günəşi (1926)
    • Bir qadın düşməni (1927)
    • Yaşıl Gecə (1928)
    • Acımak (1928)
    • Yarpaq tökümü (1939)
    • Dəyirman (1944)
    • Kızılcık dağları (1944)
    • Miskinlər təkkəsi (1946)
    • Xarabalıqların çiçəyi (1953)
    • Kavak yelləri (1961)
    • Son sığınacak (1961)
    • Qan davası (1962)
    • Atəş gecəsi (1953)
    • Göy üzü (1935)
    • Köhnə xəstəlik (1938)
    "Dodaqdan qəlbə", Rəşad Nuru Gündəkinin bir romanıdır. Ənənə tərifini etmədə və şəxsiyyət canlandırımında müvəffəqiyyətli, romantik, və sevgi dolu bir roman olaraq qəbul edilir. Mahnıları, filmlərə, nostaljik romantizminizə bolca mövzu olmuş eşqlərin unudulmaz romanlarından biridir.

    1951 - Kino filmi - Rejissor və ssenarist :Sədan Kamil, Baş rollarda: Müzəffər Mövzu, Məsihə Yeldə.
    1951 - Kino filmi - Rejissor: İdeal Erakalın, Ssenarist: Bülent Nisbət, Baş rollarda: Cüneyd Arxın, Xülya Qoç igid.
    2007 - TV serialı - Rejissor: Andaç Haznedaroğlu, Ssenarist: Mələk Gençoğlu, Baş rollarda: Burak Haqqı, Əsli Tandoğan
    Category: articles

    5 Nov 2015

    Anton Çexovun "6 nömrəli palata" kitabını yüklə.


    Antоn Pavloviç Çeхоv (rus. Антон Павлович Чехов; 29 yanvar 1860 – 15 iyul 1904) — görkəmli rus yazıçısı.

    Antоn Pavloviç Çeхоv 29 yanvar 1860-cı ildə anadan olub. Dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Lev Tоlstоy Çeхоvun yaradıcılığı haqqında belə deyib: "Əgər bütün rus ədəbiyyatı təsadüf ucbatından yохa çıхsaydı və təkcə Çeхоvun hekayələri qalsaydı, bunlar əsl rus həyatı barədə bütün dünya хalqlarında aydın təsəvvür yaratmaq üçün kifayət edərdi".

    Çeхоv dramaturq kimi də klassik rus ədəbiyyatının ən yaхşı nümunələrini yaradıb. Antоn Pavlоviç Çeхоv iхtisasca həkim оlsa da, yazıçı kimi daha böyük şöhrət qazanıb. 1904-cü il iyulun 15-də vəfat edib.

    Əsərdəki hadisələr paslanmış, ətrafı köhnə xarabalıqlarla əhatənmiş bir yerdə yerləşən 6 bömrəli palatada baş verir. Buradakı xəstələr unudulmuş, tərk edilmiş xəstələrdir. Onlara kimsə baş çəkmir. Hər bir xəstənin özünəməxsus xəstəliyi var: biri gecə-gündüz qüssə içində olur, biri səhərdən -axşama kimi küçələrdə dilənir (Moyseyko), hamıya qulluq edir, yoldaşlarına su verir, bütün bu xidmətləri yazığı gəldiyi üçün və ya humanistliklə etmir, yalnız bunu etmək istəyir vəssalam. Palatada gənc xəstə olan İvan isə bura təqibolunma xəstəliyindən əziyyət çəkdiyi üçün salınır. Çox savadlı olan, mütaliə etməyi sevən İvan çox acılar çəkmişdir : ilk öncə universitetdə oxuyarkən atasını itirmiş, daha sonra isə anasını, pulsuzluqdan əziyyət çəkmişdir. və bir gün küçə ilə addımlayarkən ona elə gəlir ki, kimsə onu ziləyir, arxasına düşüb, beləcə onda bu fobiya yaranır , nəticədə isə onu bu palataya salırlar. .Palatadakı xəstələrdən,dövrün tibbi şəraitinin pis olması, dəlilərə laqeyd yanaşılma,həqiqətin ayaq altına alınması və.s əsərdə yer almışdır.. Həyatda daim əzab-əziyyət görən İvan Dmitriç və hər şeyə laqeyd yanaşan,sionist Andrey Yefimiç. Eyni zamanda xəstəxanadakı digər xəstələr,onların davranışı çox mükəmməl təsvir olunmuşdur. 58 səhifəlik bir hekayədə bu qədər şeyin bir araya yığılması Çexov ustalığından başqa bir şey deyildir.

    Hekayədəki baş qəhrəman olan həkim Andrey yefimiç də mütaliə etməyi sevən birisidir, ilk öncə xəstəxanaya təyin olmamışdan öncə xəstələrlə ədalətli davranacağını, onlara kömək olacağını qarşısına məqsəd qoymuşdusa da sonradan buradakı şəraitlə tanış olduqdan sonra fikrindən vaz keçir, günlərini kitab oxumaqla keçirərək xəstəxanaya baş çəkmir. Bir gün nəsə xəstəxanaya gedəsi olur. Bu zaman İvan onu söyür, onu qovur. Çünki o İvanı burada məcburən saxlayır, çöldə dəlilər olduğu halda onların əvəzinə o buradadır. Beləcə həkimlə İvan arasında münasibət yaranır. Söhbət əsnanında belə məlum olur ki, İvan çox acılar çəkmişdir, lakin həkimsə heç bir əzab çəkməmiş, yalnız kitabları oxumaqla yetinmişdir. Çexov buraa onu vurğulamq istəyir ki, insan həyatı kitabdan deyil, həyatın elə özündən öyrənə bilər, ola bilər ki, sən hansısa fəlsəfəni gözəl biləsən, həyata dair fikrilərin ola, amma sən o əzab çəkənin nələr çəkdiyini bilə bilməzsən. Məsələn bu dialoq :

    - Madam ki, həbsxanalar və dəlixanalar var, demək bunlarda bir adam yatmalıdır, eləmi? Siz düşməəsəniz, mən düşməsən, bir başqası düşəcək. Səbr eləyin, bir vaxt gəıəcək ki, həbsxanalar və dəlixanalar olmayacaq, o zaman nə pəncərələrdə barmaqlıq olacaq, nə də dəlilərə geyindirilən xalatlar. Əlbəttə belə bir zaman gec-tez gəlib çatacaqdır.

    – Siz zarafat edirsiniz, lakin möhtərəm cənab, əmin ola bilərsiniz ki, gözəl vaxtlar gəlib çatacaqdır. Qoy mənim sözlərim sizin xoşunuza gəlməsin, bu sözlərə gülün, lakin yeni həyat şəfəqi parlayacaq, həqiqət qalib gələcək və bizim küçədə də bayram olacaq. Mən bunu görə bilməyəcəm, ancaq kiminsə nəvəsi ya nəti əsi o günü gözləri ilə görəcək. Onları səmimi qəlbdən təbrik edirəm və xoşbəxtlikıərinə sevinirəm.

    – burada sevinməyə bir səbəb görmürəm. Həbsxana və dəlixanalar olmayacaq, siz buyurduğunuz kimi həqiqət qalib gələcək, lakin şeylərin mahiyyəti dəyişməyəcək, təbət qanunları olduğu kimi qalacaqdır. Adamlar indiki kimi xəstələnəcək, qocalacaq və öləcəklər. Həyatınızı nə qədər gözəl bir şəfəq işıqlandırsa da, yenə axırda sizi tabuta qoyub torpağa basdıracaqlar!

    – Bəs ölməzlik, bəs ədəbiyyət necə?

    – Bəsdir canım!

    -Siz inanmırsınız, amma mən inanıram. Dostoyevskinin ya da Volterin əsərlərində birisi deyir ki, əgər Allah olmasaydı, onu insanlar özü uydurub yaradardılar. Mən qəti sürətdə əminəm ki, ölməzlik, əbədiyyət yoxdursa, böyük insan zəkası buna gec -tez nail olacaqdır!

    Zaman keçdikcə onların arasnda müzakirələr çoxlarının diqqətini cəlb edir, xəstə bir adamla həkimin söhbəti hamıya qəribə gəlir, beləcə həkimi dəli hesab edirlər. Burada Andreyin bir sözü var : Bu şəhərdə bircə dənə ağıllı adam tapdım, o da dəlidir. Andrey həmişə kiminləsə oturub söhbət etmək, həyat, yaşayış barəsində müzakirə etmək istımişdir, amma belə bir adam tapmamışdır, nəhayət İvana rast gəlmiş, bu da cəmiyyətdə qınaqa səbəb olmuşdur. Və nəhayət həkimi də palataya dəli olaraq salırlar, beləcə həkim başa düşür ki, xəsyələr çox əziyyyətləır çəkmişlərmiş, onun isə bunlardan xəbəri yoxdur, əsərin sonunda isə Andrey ölür…

    Əsərdən seçmələr :

    - Məni niyə burada saxlayırsız?

    – Xəstə olduğunuz üçün.

    – Hə xəstəyəm. Amma onlarla, yüzlərlə dəli azad gəzib dolaşır, çünki siz nadan olduğunuz üçün onları sağlam adamlardan ayıra bilmirsiz. Nə üçün mən və bu yazıqlar hamının əvəzinə günahkar kimi burda qalmalıyıq? Nə üçün siz, feldşer, nəzrətçi əxlaqca bizdən aşağı olduğunuz halda özünüz burda yatmayıb, bizi yatırdırsız? Bəs məntiq hanı?

    Mark Avreli deyib ki, “ağrı – ağrı haqqında canlı bir təsəvvürdür. Bu təsəvvürü dəyişmək üçün iradənə güc ver, onu kənara at, şikayət eləmə – ağrı öz-özünə yox olar

    Bizim əqidəmiz müxtəlifdir, siz məni öz məsləkinizə sarı cəlb edə bilməzsiniz. Siz həyatla bilmərrə tanış deyilsiniz və ömrünüz uzunu heç vaxt əzab çəkməmisiniz, mən isə anadan olduğum gündən indiyənədək arasıkəsilməz əzab çəkmişəm, ona görə də açıq deyirəm : mən özümü sizdən yüksən və hər bir cəhətdən məlumatlı hesab edirəm.

    Tənhalıq olmadan həqiqi səadət mümkün deyil İblis yəqin başqa mələklrin bilmədiyi təkliyi arzuladığı üçün Allaha xəyanət etmişdir.

    Əsər haqqında mətnin müəllifi: Namiq Bağırov
    Category: articles